Venus als proefkonijn

Tijdens het ochtendgloren van aanstaande 6 juni dient de laatste kans zich aan voor bijna alle Nederlanders om een venusovergang te aanschouwen. Venus schuift dan voor de zon langs, en laat zijn schaduw daarna niet meer zien tot 2117. Ik ben in elk geval niet van plan om het zo lang uit te zingen, dus woensdag over een week zal mijn wekker al vroeg afgaan. Om precies te zijn om 5:22 uur, als de zon opkomt in Nederland. Vrij snel daarna is het zeldzame schouwspel namelijk alweer voorbij. Venus blokkeert ongeveer elke eeuw tweemaal een beetje zonlicht, met een pauze van acht jaar – de vorige keer was in 2004. Na zo’n paartje venusovergangen duurt het weer ruim honderd jaar tot de volgende twee.

Volgende week is het niet alleen voor geïnteresseerde vroege vogels de laatste kans om het silhouet van venus te zien, maar ook wetenschappers weten dat ze nu een slaatje moeten slaan uit de gratis voorstelling. Met behulp van de Hubble Space Telescope gebruiken ze de overgang om een nieuwe methode te testen voor het vinden van buitenaards leven. Astronomen zijn geïnteresseerd in de samenstelling van de atmosfeer rond exoplaneten – verre planeten buiten ons zonnestelsel – om te weten of die mogelijk geschikt is voor leven. Deze planeten staat zo ver van de aarde vandaan, dat het erg moeilijk is om informatie hierover te krijgen. De beste gelegenheid doet zich voor als ze, net als venus op 6 juni, voor hun moederster langs vliegen. Op dat moment schiet het licht van de ster door de atmosfeer van een planeet richting onze telescopen. Door vervolgens het spectrum te analyseren van het ontvangen licht, krijgen de astronomen een beeld van de atmosfeer op de exoplaneet.

Volgende week gaan ze deze methode testen, met de relatief dichtbije venus als proefkonijn. En omdat de zon te fel is om er zonder filter een telescoop op te richten, laten ze de Hubble telescoop naar de maan kijken. Het zonlicht dat via de venusatmosfeer op de maan weerkaatst richting aarde, kunnen de wetenschappers dan analyseren en zodoende de samenstelling bepalen van die atmosfeer. In dit geval zal het antwoord zijn dat die niet geschikt is voor leven zoals we dat op aarde kennen, maar het gaat hier om een test. Zo heeft een ander onderzoeksteam in februari een andere overbodige ontdekking gedaan; er is leven op aarde. Ze observeerden de maan met de Very Large Telescope in Chili. Het zonlicht dat via de aarde op de maan weerkaatste, vertoonde een spectrum waaruit de onderzoekers konden afleiden dat er oceanen en vegetatie aanwezig zijn op aarde. Op 6 juni staat Hubble gedurende de volle zeven uur van de venusovergang op de maan gericht, omdat elk beetje licht welkom is. Slechts één honderdduizendste deel van het zonlicht zal namelijk zijn weg vinden door de atmosfeer van venus en vervolgens weerkaatsen op de maan.

Rol je ’s ochtends op 6 juni uit de kroeg en ben je je eclipsbrilletje vergeten, dan kun je altijd nog naar de maan kijken en volhouden dat je de atmosfeer van venus hebt gezien. En wellicht ben je dan ook getuige van een historisch experiment.